1. Kryefaqe
  2. Pikëpamje
  3. Komunizmi dhe krishtërimi

Komunizmi dhe krishtërimi

image description
Çështja e marrëdhënieve të komunizmit me fenë, dhe sidomos me fenë e krishterë, kërkon një shqyrtim të posaçëm. Qëndrimi i papajtueshëm që mban komunizmi ndaj çdo feje nuk është një dukuri e rastit por i përket vetë thelbit të botëkuptimit komunist. Shteti komunist është një diktaturë e botëkuptimit. Rendi komunist eshtë një etatizëm i skajshëm, me një pushtet totalitar dhe absolut që kërkon një unifikim të detyrueshëm të mendimit. Komunizminxitpërndjekjen e çdo Kishe dhe mbi të gjitha të Kishës Ortodokse, për rolin e saj historik. Komunistët ushtrojnë një ateizëm militant dhe e kanë të detyrueshme të bëjnë propaganda antifetare.

Komunizmi, jo si sistem social, por si fe, tregon një armiqësi plot fanatizëm kundër çdo feje dhe, mbi të  gjitha, kundër fesë së krishterë. Ai kërkon të jetë vetë një fe, kërkon të zëvendësojë krishterimin dhe pretendon t'u përgjigjet pyetjeve fetare të shpirtit te njeriut, dhe t'i japë një kuptim jetes. Komunizmi është diçka terësore, kërkon t'i përfshijë të gjitha aspektet e jetës, nuk kënaqet me këtë ose atë lëmë të jetës shoqërore. Prandaj është e pashmangshme pëiplasja e tij me çdo besim tjeter fetar. Intoleranca, fanatizmi, kanë kurdoherë një burim fetar. Asnjë teori shkencore, thjesht intelektuale, nuk mund te jetë aq intolerante dhe fanatike. Si besim fetar komunizmi përjashton çdo gjë tjetër. 

Një rol të madh luan këtu temperamenti fetar rus, psikologjia ruse sektare dhe skizmatike. Por një qëndrim i papajtueshëm, militant kundër fesë, ka qenë paracaktuar nga vetë Marksi. Marksi, në veprën Hyrje në kritikën e filozopsësë të drejtes të Hegelit thoshte se "feja është opium për populiin", një frazë kjo që ka marrë një kuptim aq aktual në Rusi. Marksi ishte i mendimit se për të çliruar klasën punëtore, dhe për rrjedhojë tërë njerëzimin, duhej shkulur nga zemra e njerëzve ndjenja fetare: "jo liri të ndërgjegjes fetare, por çlirim të ndërgjegjes nga besëtytnia fetare".

Besimet fetare pasqyrojnë skllavërimin njerëzor, skllavërimin para forcave të vrullshme të natyrës dhe te forcave irracionale që veprojnë në shoqëri; ato ekzitojnë dei atëherë kur njeriu, si njeri social, nuk arrin t'i zotërojë përfundimisht ato forca elementare dhe irracionale që e rrethojnë me misterin e tyre. Në mendimet e veta për fenë Marksi ka qenë nxënës I Fojerbahut, por mendimet e Fojerbahut i zhvilloi në drejtim shoqëror. Fojerbahu ka qenë filozofi ateist më gjenial i shekullit XIX, shumë i mprehtë e me shumë të dhëna për filozofinë antropologjike në përgjithësi.

Sikundër dihet, Fojerbahu donte ta kthente teologjinë në antropologji. Sipas atij nuk është krijuar njeriu sipas shëmbëllimit dhe perngjasimit me Zotin, por Zoti është krijuar sipas shëmbëllimit dhe përngjasimit me njeriun.
Feja është vetëm një shprehje e natyrës më të lartë të njeriut, e cila shkeputet nga njeriu, tëhuajësohet nga njeriu dhe kalon në një lëmë të përtejme, trashendent. Feja e ka varfëruar, e ka zhveshur njeriun. Njeriu i varfër ka Zotin të pasur. Të gjitha pasuritë janë përcjellë te Zoti, i jane dhënë Atij. Besimi në Zotin është shprehje e dobësisë, e varfërisë, e skllavërimit te njeriut. Njeriu i fuqishëm, i pasur, i lirë, nuk do ta ndiente nevojën e Zotit, ai çdo gjë të lartë do ta gjente në brendësi të vetvetes.

Nga tërë këto Marksi nxori si përfundim se besimi në Zotin e mban proletariatin në një gjendje dobësie, varfërie, përuljeje. Besimet fetare japin ngushëllime gënjyese, të rreme, e çojnë fitoren në një fushë jo reale, prandaj bëhen pengesë për fitoren reale dhe çlirimin e vërtete. Proletariati fitimtar do të hedhë poshtë të gjitha ngushëllimet gënjyese, te rreme, që lidhen me botën e përtejme, ai realizon fitoren këtu mbi tokë. Doktrina e Marksit mbi iluzionet (gënjimet) e ndërgjegjes, iluzionet fetare dhe ideologjike, që pasqyrojnë skllavërimin dhe varësinë e njeriut, dobësinë dhe peruljen e tij, janë teza të huazuara nga Fojerbahu. Por Marksi, doktrinës mbi iluzionet e ndërgjegjes i dha një karakter më të mprehtë, social. Ateizmi militant i Marksit, kerkonte mbi të gjitha ndryshimin e ndërgjegjes. Besimet fetare duheshin zhdukur jo me burg, me pushkatim e me përndjekje, por me anë të revolucionarizmit të ndërgjegjes, e cila  vjen si pasojë e luftës revolucionare klasore të proletariatit. Marski, në rininë e vet, interesohej në mënyrë të veçantë për luftën kundër besimeve fetare.
Për Marksin kjo ishte kryesisht një luftë intelektuale, po ashtu siç ishte edhe për Bruno Bauerin. Ai ndodhej brenda rrymës së hegelizmit të majtë. Më vonë, interesi lidhur me këto çështje te përpunimit të botëkuptimit, erdhi duke u dobësuar. Marksi zu të merrej kryesisht me çështje ekonomike. Por, sidoqoftë, mbeti kurdoherë një ateist militant. Megjithatë, duhet pohuar se qëndrimi antifetar i Marksit është shprehur në një formë më pak të skajshme sesa te ne në Rusi te Bakunjini ose në Gjermani te Dyringu. Dyringu, që përfaqësonte një tip socializmi të kundërt me marksizmin, me prirje anarkiste, thoshte hapur se në socializëm feja do të ishte e ndaluar. Engelsi, i cili librin e vetkryesor e ka shkruar në formën e kritikës kundër pikëpamjeve filozofike dhe sociale të Dyringut, e kundërshtoi këtë në lidhje me ndalimin e fesë. Iluminizmi militant zakonisht merr formën e një ateizmi militant.

Arsyeja, pasi është bërë e ndërgjegjshme për vetveten dhe është çliruar nga vargonjtë e traditave që e mbanin të lidhur, i kundërvihet besimit në Zotin. Ky është kurdoherë vetëm një stad kalimtar, në të cilin arsyeja ende nuk e ka kuptuar sesa shumë varet nga afektet negative, kurse vetë arsyeja, pasi arrin një pjekuri dhe një liri me te madhe, bëhet me e ndërgjegjshme për kufizimet e veta dhe e ndiyshon qëndrimin e vet kundrejt besimit fetar. Arsyeja iluministe ruse ndodhet në atë fazën e parë militante, prandaj është plotësisht nën pushtetin e afekteve dhe të emocioneve. Këtë ne e shohim te Lenini.
Lenini ka qenë një ateist i bindur e plot pasion, urrejtës i fesë. Thashë "ateist", por nuk e besoj se mund të ekzistojnë "ateistë" të bindur. Njeriu është një qenie fetare dhe, që kur mohon të vërtetën, Perëndinë e vetëm, atëherë i krijon vetes zota të rrejshëm, idhuj dhe fetishë, të cilët nis t'i adhuroje. Lenini e rendoi shumë idenë e Marksit për fenë, po ashtu si leninistët, që e ashpërsuan idenë e Leninit në këte drejtxm. Lenini ka qenë pothuajse një gjeni i ashpërsisë - ky ishte sitili i tij. 

Per Marksin problemi i fesë ka qenë kiyesisht një problem i transformimit të ndërgjegjes, që lidhet sigurisht, me luftën në lëmin social. Për Lenininproblemi i fesë është gati një problem i lidhur patjetër me luftën revolucionare, prandaj i duhet përshtatur kërkesave të kësaj lufte. Lenini bënte thirrje për wtë sulmuar qiellin".

Por, në luftën e Leninit kundër fesë mungon thellësia, mungojnë motivet e thella te Fojerbahut ose të Niçes, mungon ajo që pati qenë zbuluar te Dotojevski, mungon drama e brendshme. Mendimet e Leninit per fenë, të hedhura në veprat e tij të ndryshme, janë përmbledhur në një botim të veçantë149. Takohen aty shprehje të këtij lloji KTë kesh të bësh me një nga perënditë e vockla, është sikur të shtrihesh përbri një kufome". Lenini jep për fenë një përkufizim që është më tepër demagogjik sesa shkencor; "feja është një nga format e shtypjes shpirtërore, e cila kurdoherë dhe kudo ka rënduar mbi masat e popullit, të shtypura nga puna e përjetshme për të tjerët, nga varfëria dhe nga izolimiw. Dhe ja një perkufizim tjetër: " Feja është një lloj vodke e keqe, në të cilen skllevërit e kapitalit mbytin figurën e tyre njerëzore, kërkesat e tyre për një jetë disi më të mirë e me dinjitet". Ky përkufizim ishte dhënë që në vitin 1905. Lenini urrente në mënyre të veçantë çdo përpjekje për të afruar krishterimin me socializmin. Reformizmi në Kishën ishte për të më i dëmshëm se qindëshet e zeza, një krishterim përparimtar dhe i ripërtëritur ishte më i keq se krishterimi i mëparshëm në kalbëzim e sipër.

"Prifti katolik që korrupton një vajzë të vogël, shkruan Lenini, është shume më pak i rrezikshëm se prifti pa raso, prifti pa një fe trashamane, prifti që ka disa ide dhe paraqitet si demokrat, që predikon krijimin dhe veprën e një zoti të vockël Sepse, është më e lehtë ta demaskosh atë priftin e Uojit të parë, kurse të dytin nuk e heq qafe dot aq lehtë, ta demaskosh këtë është një mijë herë më e vështirë", Kjo kategoria e dytë e priftit pa raso", luan një rol jo të vogël në propagandën antifetare, sepse është një kategori shumë e gjerë njerëzish. "Priftër pa raso" janë të gjithë ata që nuk janë për materializmin, të gjithë ata që pranojnë, qoftë dhe ne shkallën minimale, një parim a një element të fesë, të gjithë filozofët me prirje spiritualiste ose idealiste.

Deri Ainshtainin e kanë quajtur "prift i zhveshur tebdil (i maskuar)", sepse kishte pranuar ekzistencën e një ndjenje kozmike, e cila mund të quhej si ndjenjë fetare. Lenini e urrente dhe vetë fjalën fe, pra, edhe ai vetë ishte njëfarë "prifti pa raso", sepse predikonte po ato gjëra që ishte përpjekur dikur t'i vinte në jetë Lunaçarski. Edhe Lunaçarski ka qenë një lloj "prifti pa raso", sepse predikonte "tezën e ndërtimit të një hyjnie", çka ishte në të vërtetë një lloj ateizmi, dhe madje ateizmi militant. Por, pavarësisht nga tere ajo urrejtje që kishte Lenini kundër fesë, ai ishte kundër nxjerrjes së problemit te fesë në plan të parë, duke e quajtur luftën kundër fesë si një detyre të veçantë, të shkëputur nga lufta klasore revolucionare. Madje Lenini arriti deri aty sa te shprehej kundër shprehjes së qëllimshme kundër ndjenjave fetare, megjithëse ai vetë i fyente me ashpërsi të madhe. Ai jepte porosi që të lexoheshin filozofët ateistë të shekullit XVIII, dhe kjo nxjerr në dritë faktin sa shumë varej ateizmi i marksizëm-leninizmit nga iluminizmi borgjez i shekullit XVIII.

Megjithëse fryma e materializmit iluminist të shekullit XVIII ishte shumë e fuqishme në komunizem, komunistët rusë, specialistë të prcipagandës antifetare, bëjnë një dallim ndërmjet luftës iluministe radikale të borgjezisë kundër fesë, dhe luftës klasore, proletare, revolucionare, që zhvillohet kundër fesë. Ne literaturën e gjerë antifetare sovjetike - është shumë e zgjeruar, sepse propaganda antifetare zë një vend nderi - Plehanovin e kritikojnë pikërisht sepse nuk e ka luftuar fenë, si iluminist që ishte, dhe pse mbante një qëndrim qesëndisës-shpirtgjefë kundrejt fesë. Plehanovi ishte i mendimit se përhapja e arsimit do të çonte te shuarja e natyrshme e besimeve fetare. Feja do të zhduket vetvetiu "me vetërrjedhje", pa luftë me trysni e me dhunë. 

Për Plehanovin kjo ishte një çështje që lidhej kryesisht me ndryshimin e ndërgjegjes, domethëne një çështje shkencore filozofike. Leninistët i kundërvënë kësaj pikëpamjeje luftën klasore revolucionare kundër fesë, një luftë që të shpie në mënyrë të pashmangshme te perndjekjet. Shumë herë përsëritin se lufta kundër fesë nuk ka karakter shkencor, siç mendonin iluministët, por  ka karakter klasor. Marksistë të tillë me autoritet si Kautski dhe Kunovi, edhe këta e shpallin veten si iluministë që nuk e kuptojnë dot luftën klasore revolucionare. Kautski dhe Kanovi ishin pozitivistë, domethënë te infekmar nga rdikalizmi borgjez. Libri i Kautskit ZanafiUa e krisbterimit, në kohën e vet kishte ndikim të madh në mjediset marksiste; edhe në vitet e para të Rusisë Sovjetike atë libër e shfrytëzonin për propagandën antifetare. 

Duhet përmendur gjithashtu edhe libri i Kunovit Zanafilla e besimit në Zotin. Por që nga ajo kohë, kur u vendos vija e përgjithshme që duhej ndjekur në filozofinë sovjetike dhe në propagandën antifetare, ;librat e Kautskit dhe të Kunovit u hodhën poshte dhe u quajtën të papërshtatshëm për propagandën ortodokse marksiste-leniniste. Kautski e lidh krishterimin me lëvizjen e proletariatit romak. Kjo pikëpamje quhet e gabuar, sepse mund të ngjallë simpati për krishterimin në masat punëtore e fshatare. Përveç kësaj, Kautski nuk e shikon gjithaq krishterimin nga pikëpamja e luftës së klasave, por më tepër si rezultat të ndikimit të mjedisit shoqëror, domethënë ai priret të. japë një shpjegim "mekanik" dhe jo "dialektik", dhe kësaj i thonë herezi. Kunovin e akuzojnë se ka shfrytëzuar teoritë e shkencëtarëve borgjezë, si për shembull teorinë animiste të Teiiorit (Taylor) për të' shpjeguar zanafillën e besimeve fetare. Ai është pozitivist, jo dialektik. Synimet e propagandës antifetare kërkojnë që të shikohet feja vetëm e vetëm si një armë e shtypjes klasore. Çdo pikëpamjë tjetër për fenë shikohet si pikëpamje borgjeze. Vetëm materializmi dialektik ortodoks jep një kuptim të drejtë të thelbit të çdo feje. Një filozof i ri sovjetik ka shkruar një libër mbi zanafillën e fesë sipas pikëpamjes së sociologjise marksiste. Në diskutimin e këtij libri, iu sulën autorit me forma kërcënuese për faktin se nuk kishte thënë asgjë në librin e tij për pikëpamjet e Leninit mbi magjinë dhe totemizmin. Autori, i dëshpëruar, zuri kokën me dorë dhe thirri se në asnjë nga veprat e Leninit nuk ka qoftë dhe një fjalë të vetme, për magjinë e totemizmin, dhe ai nuk dinte si të vepronte. Kuptimi i këtij dialogu absurd është i qartë. Veprat e Leninit janë shkrime të shenjta, dhe në shkrimet e shenjta të gjitha çështjet duhet të jenë të zgjidhura më përpara se të ndodhin.

Marksizmi kurdoherë ka pasur si pike të dobët psikologjinë, kurse në leninizëm, si pasojë e demagogjisë, psikologjia është edhe më e dobët, më e pagdhendur e më fillestare. Deri dhe psikologjia e klasave dhe e grupeve shoqërore ështe fare e papërpunuar dhe zëvendësohet me disa demaskime moralizuese fillestare.

Në këtë lëmë leninistët nuk janë fare te aftë të mbajnë një qëndrim intelektual-njohës: qëndrimet e tyre janë vetëm e vetëm emocionale. Një fushë kaq e hollë, siç është fusha e psikologjisë fetare, është e pakapshme për ata. Literatura sovjetikepër propagandën antifetare qëndron në një nivel kaq të ulët intelektual dhe estetikisht të padurueshëm si stil, saqë paraqitet si lloji më i ulët i letërsisë në Rusinë sovjetike. Edhe karikaturat për fene janë jashtëzakonisht të pagdhendura, pa pikë shije, dhe sadoqë janë krejt fillestare, janë pak të kuptueshme për masat e popullit.

Përpunohet një metodologji e tërë për luftën kundër fesë. Propaganda antifetare u bëhet e detyrueshme te gjithe filozofëve sovjetikë, besnikë të vijës ortodokse, domethënë të vijës së pranuar" pergjithësisht. Lufta kundër fesë, kundër çdo feje, është pjesë e pandarë e palnit pesëvjeçar, i cili nuk është vetëm plan ekonomik, por edhe një plan i rindërtimit tërësor të jetës.

Megjithatë, e pranojnë me gojën e vet se besimet fetare janë shumë të gjalla në popull, më të gjalla se çdo gjë tjetër që lidhet me politikën dhe jetën ekonomike. Dhe pikërisht në frontin e propagandës antifetare komunistët po pësojnë disfatat më të mëdha. Në propagandën fetare duhen pasur mirë parasysh ato që quhen besëtytni dhe paragjykime në masat fshatare dhe punëtore.

Metodat e propagandës antifetare duhet t'i bëjnë mirë llogaritë me këte fakt. A mund të jesh komunist, anëtar partie dhe njëkohësisht besimtar, i krishterë, a mund të jesh i një mendjeje me programin social të komunizmit, por të mos pranosh botëkuptimin komunist; a mund të mos jesh materialist dialektik dhe ateist? Kjo është çështja kryesore?